10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı Cevapları (Zambak Yayınları)

10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı 2.Ünite:Anlatıma Hazırlık (Sayfa:32,33,34,35,36,37)

1. Anlatıma Hazırlık

Hazırlık

Bu kısa hikâyelerin size düşündürdüklerini arkadaşlarınızla paylaşınız.

Hayatta ne yaparsak yapalım mutlaka planlı ve hazırlıklı olmalıyız. Plan ve proje dahilinde bir şey yaparsak istediklerimize günü birinde mutlaka ulaşırız.

Sporcuların müsabakalara nasıl hazırlandıklarını hiç düşündünüz mü? Sporcular hiçbir hazırlık yapmadan müsabakalarda başarılı olabilirler mi? Bu konuda düşündüklerinizi açıklayınız.

Sürekli antrenman yaparak hazırlanırlar ve bunu yapmadan başarılı olmaları mümkün değildir.

 

İnceleme

1. Metin

Eşyaya Ölüm

2. Metin

Aşağıdaki hazırlık aşaması tamamlanmış öyküyü inceleyi­niz.

Giriş (serim) bölümü

I.  Konuya giriş yapılması

  • Ömer hâkimlik stajını yeni tamamlamış, görev yerini be­lirleyecek kurayı çekeceği salonda, sırasını beklemektedir.
  • Adı okunanlar kuralarını çekerken o da bir an geçmişini düşünür.

 

Gelişme (düğüm) bölümü

II. Annesi tarafından terk edilmesi ve kimsesizler yurduna yerleşti­rilmesi

  • Henüz bebekken annesi tarafından bir cami avlusuna bırakılır.
  • Bulanlar polise teslim ederler.
  • Kimsesizler yurduna yerleştirilir.
  • Orada anne sevgisinden mahrum, üzüntülü yıllar geçirir.

 

III.  Okula başlaması ve okulda başından geçen olayların anlatıl­ması

  • Okulda bütün öğrenciler onun kimsesizliğiyle alay ederler.
  • Bu onda bir başarma azmi doğurur.
  • Bir gün yolunu keserek feci bir biçimde döverler.
  • Sınıfında yapılan bir hırsızlığı onun üzerine atarlar.

 

IV.Maddi durumu iyi bir karı-koca tarafından evlatlık edinilmesi ve hayatının akışının değişmesi:

  • Bir gün yurda gelen bir yaşlı karı-koca tarafından evlatlık olarak alınır.
  • Önce yeni ailesine alışamaz ama başarılı olmak azmi onu yeni ailesine bağlar.
  • Hukuk fakültesini kazanır ve fakülteyi hiç sınıfta kalmadan başarıyla bitirir.
  • Hâkimlik stajını tamamlar.

 

Sonuç (çözüm) bölümü

V. Kura çekmek üzere adının okunması üzerine daldığı hülyadan uyanması

  • Kura çektirmekle görevli memur adını okur.
  • Daldığı hülyadan silkinerek uyanır.
  • Hâkim yardımcısı olarak görev yapacağı yeri belirleyecek kurayı çekeceği masaya doğru ilerler.

Sakin ÖNER

Metin İnceleme

1. Her yazının; kendi düzeni, teması ve ifade biçimiyle kendi içinde anlamı olan organik bir bir­lik olduğu düşünüldüğünde, okuduğunuz metinlerde böyle bir bütünlük var mıdır? Yazının ve konuşmanın bütünlüğünü etkileyen ögeler nelerdir?

1. Yazının ve konuşmanın bütünlüğünü etkileyen öğeler; “sözcüklerin doğru seçilmesi, cümlelerin gereği gibi kurulması ve birbirlerine mantıksal bir ilgiyle bağlanması, konuda birliğin sağlanması, bilgilerin doğruluğu, duyguların içtenliği” dir. Bu saydıklarımın yanı sıra anlatıma “uygun bir iletişim biçimi seçilmesi, yazım kurallarına uyulması, noktalama işaretlerinin yerinde kullanılması, yazılı bir metinde bulunması” gerekenlerin başında gelir. Ayrıca sözcükler anlatımın başlıca öğesidir. Anlatımda sözcüklerin doğru seçilmesine her zaman özen gösterilmelidir.

 

2.  “Eşyaya Ölüm” adlı metinde kişisel deneyimler ve araştırma sonuçları kullanılmış mıdır? Topla­nan bilgilerle kişisel deneyimlerin konuşma ve yazıya nasıl bir hava kazandıracağını belirtiniz.

2. Kişisel deneyim ve tecrübelerden faydalanmıştır ve zaten kişi bir esere yazarak özellikle kendi gözlem ve deneyimlerinden faydalanır. Bu deneyimler ölçüsünde esere samimiyet ve inandırıcılık kazandırılır. Tecrübesi çok olan ve kabul gören insanın yazdıkları daha beğenilerek okunur. Sonuç olarak; bir konuşma veya yazıda anlatacaklarımızı bulmamızda toplanan bilgilerle kişisel deneyimlerin etkisi oldukça önemli ve büyüktür.

 

3. Hazırlık aşamasında neyi, niçin ve nasıl anlatmak gerektiği üzerinde düşünmeden konuşma­ya ve yazmaya başlamak tutarlı olmaz. Buna göre “Eşyaya Ölüm” adlı metinde neyin, niçin ve nasıl anlatılması gerektiği belirlenmiş midir? Düşüncelerinizi söyleyiniz.

3. “Eşyaya Ölüm” adlı metinde neyin, niçin ve nasıl anlatılması gerektiği elbette belirlenmiştir. Daha önce toplanan bilgiler ve kişisel deneyimler, hazırlanacak metnin yazılış amacı, hedef kitlesi ve anlatıcının tavrına göre düzenlenmiştir. Ana düşünce etrafında birleşen düşünceler, bilgi, deneyim ve örnekler sebep-sonuç ilişkisi ışığında düzenlenmiş, üslup ve tarz buna göre belirlenmiştir.

 

4. Hazırlık aşamasında bir ana düşünce belirlenip o ana düşünce etrafında birleşen düşünce, bil­gi, deneyim ve örneklerin sebep-sonuç ilişkisine göre düzenlenmesi gerekir. Okuduğunuz metinlerde bu kurala uyulup uyulmadığını anlatınız.

4. Ahmet Turan Alkan yazmış olduğu bu eserde önce genellemeden yola çıkarak düşünce ve bilgi birikimini bizimle paylaşmıştır. Sebep sonuç ilişkisini çok iyi kullanmıştır. (Eskiyi severim çünkü kıdemi vardır gibi.) Örneklemelere gelince bunu Jack London üzerinden sağlamıştır. Bu eser yukarıda sayılan bütün özellikleri kullanarak oluşturulmuştur.

 

5.  “Eşyaya Ölüm” adlı metinde ne zaman gözlem yapıldığını ve bunun metindeki önemini belirtiniz.

5. Yazar gözlem için belli bir saat ayırmışlığı yok kendine zaten gözlem denilen şey de hayatın her anında olan bir durumdur. Yazarın eşya üzerine anlattığı şeylere bakınca  gözlem yeteneği çok kuvvetli olan bir ortaya çıkar.

 

Anlama ve Yorumlama

1. etkinlik

Hazırlık aşaması yapılmış, okuduğunuz öyküden hareketle aşağıdaki tabloyu evet/hayır şeklinde değerlendiriniz.

 

Hazırlık planını, hâkim yardımcısı olan Ömer isimli bir gencin, zorluklarla geçen fakat so­nunda mutlulukla noktalanan hayatını konu alan bir hikâye metnine dönüştürünüz.

 

Hikâyeyi ta­mamlarken kişisel deneyimlerinizi, gözlemlerinizi metnin yazılış amacına göre kullanmayı unutma­yınız.

Yazılacak Hikâyenin Ölçme ve Değerlendirme Formu

(Evet

Konu   belirlenmiş midir?

(Evet

Ana fikri belirlenmiş midir?

(Evet

Ana fikri destekleyen yardımcı fikirler belirlenmiş midir?

(Evet

Konuyu açıklayacak daha anlaşılır kılacak bir buluş var mıdır?

(Evet

Yazılacak öykünün planı çıkarılmış mıdır? (giriş-gelişme-sonuç)

(Evet

Tutarlı bir sıralama yapılmış mıdır?

(Evet

Öyküye nereden, nasıl ve niçin başlanacağı belli midir?

(Evet

Olayın hangi noktalarının anlatılacağı belli midir?

(Evet

Konuyla ilgili kişisel deneyimler ve gözlemler belirlenmiş midir?

 

Yazma ve konuşmada hazırlığın önemini belirtiniz.

 Duygu veya düşünceler ister sözlü ister yazılı olarak ortaya konsun bir hazırlık gerektirir. Bu hazırlık süreci, birbirine bağlı farklı aşamaları içerir. Bunlar konuyu seçmek, amaç belirlemek, bilgi toplamak, sentez yapmak, anlatım yöntemini belirlemek, bütünlük oluşturmak, dipnot koymak ve kaynakça hazırlamaktır.

Konuyu Seçme

Konu, yazının temelini oluşturur. Çünkü yazar, duygu ve düşüncelerini bir durum, olay, olgu veya sorundan yola çıkarak işler. Bu açıdan yazara, düşüncelerini iletme olanağı veren temel öğe, konudur. Konu geniştir, her konuda yazı kaleme alınabilir. Konu işlenirken yazarın, konu hakkında bilgi sahibi olması önemlidir. Bunun yanında yazar, konusunu seçerken okurun ilgisini de dikkate almalıdır. Hakkında yeterli bilgi sahibi olunmayan konularda yazmak, yazının etkisini azaltabilir.

Amaç Belirleme

Amaç, yazarın yazısını yazma nedenidir. Yazarın konudan hareketle okura iletmek istediği temel düşünce, yazının amacıdır. İleti, yazının belkemiğidir. Yazı, onu açıklayan, tamamlayan ve ona hizmet eden düşüncelerle desteklenerek geliştirilir. Yazarın neyi, nasıl ve niçin anlatacağını belirlemesi, ona düşüncelerini daha planlı olarak verme kolaylığı sağlayacaktır. Bu, yazıdaki dağınıklığın önüne geçecek, yazarın okura daha yararlı olmasını sağlayacaktır.

Bilgi Toplama

Konuyu ve amacını belirleyen yazar, kendisi için gerekli olan bilgileri kendi düşünce birikiminden ve deneyimlerinden elde edecektir. Ancak bunlar her zaman yeterli olmaz. Düşünsel bir metin geliştirilirken yazar, kendi dışındaki bilgi kaynaklarına da ulaşmalıdır. Şimdi yazarın, araştırma yoluyla ulaşacağı bilgi kaynakları üzerinde duralım. Bu kaynaklar gözlem, kaynak araştırması, okuma, özet çıkarma, not alma ve alıntı yapmadır.

Bir yazı ya da eseri yazmaya başlamadan önce konusuyla ilgili gerekli bilgi, deney, inceleme ve araştırma yapmaya gözlem denir.

Yazarın kaleme alacağı konu ile ilgili farklı kaynaklardan yararlanmasına kaynak araştırması denir. Kaynak araştırması konuyu kapsamlı bir şekilde öğrenmek için gereklidir. Yazar, işleyeceği konuyla ilgili bilgileri gazete, dergi, ansiklopedi gibi kaynaklardan okuma yoluyla elde eder. Okuma en önemli bilgi kazanma ve bilgileri genişletme yoludur.

Yazılı bir metni, özünü bozmadan, kısa cümlelerle, ana çizgileriyle yeniden yazmaya özet çıkarma denir. Özette metnin iyi okunması, konu ve iletinin saptanması gerekir. Özetle ayrıntılara yer verilmez.

Bir metinde, bir konuşmada iletilenleri maddeler hâlinde, ana çizgileriyle belirlemeye not alma denir. Not alma yazı veya konuşmayı iyi anlamayı gerektirir.

Bir metin oluşturulurken başka bir yazarın yazısından ya da kitabından alınmış parçaya alıntı denir. Alıntıda amaç, yazarın kendi düşüncelerini alanında uzman başka kişilerin düşüncelerinden hareketle daha belirgin hâle getirmek ve kanıtlamaktır. Alıntılar tırnak içinde aktarılır.

Sentez Yapma

Parçaları bir araya getirip bir bütün olarak birleştirmeye sentez denir. Sentez yazılı bir metinde elde edilen bilgilerin bir elemeden geçirilmesiyle gerçekleştirilir. Bu sayede mevut bilgilerden yeni sonuçlara ulaşılabilir.

Anlatım Yöntemi Belirleme

Bir duygu, düşünce veya konuyu söz veya yazıyla bildirmeye anlatım denir. Duygu ve düşünceler farklı anlatım yöntemleriyle dile getirilebilir. Bunun için yazarın, anlatacağı konuya göre bir yöntem belirlemesi gerekir. Çünkü bilimsel bir konu ile bir olay aynı şekilde anlatılmaz. Yazar bazen açıklama yöntemine, bazen kanıtlama yöntemine, bazen öyküleme yöntemine, bazen betimleme yöntemine başvurur. Yer yer konu ve amaca uygun olarak örneklendirmelere, karşılaştırmalara, tanımlamalara, sayısal verilere başvurur. Böylece düşüncelerini kanıtlarken, betimleme yaparken veya bir olaydan söz ederken farklı anlatım yöntemleri kullanmış olur. Bu, hem anlatımı düzenler hem anlatılanların etkileyici olmasını sağlar.

Bütünlük Oluşturma

Bir metinde anlatılan konu kadar anlatılanların iyi bir planla ortaya konması da önemlidir. Yazı veya konuşmadaki bütünlük, konunun anlaşılırlığını ve akılda kalmasını kolaylaştıracaktır.

Dipnot Koyma

Yazarın metinde geçen kimi bilgilerle ilgili sayfa altına veya çalışmanın sonuna konulan açıklama veya kaynak bilgisine dipnot denir. Dipnot sayesinde alıntıların aktarıldığı kaynak belirtilir. Dipnotlar, o konuda yazmak isteyenlere başvuru kolaylığı sağlar.

Kaynakça Hazırlama

Yazı ya da eserin hazırlanma sürecinde yararlanılan kaynakların verildiği listeye kaynakça (bibliyografya) denir. Bu listede yararlanılan kaynakların yayınevi, yazarı, adı, yayımlandığı tarih gibi bilgilere yer verilir

 

 

2. etkinlik

 

1. Metin (Hazırlıklı Anlatım)

Kalem Unutturmaz

2. Metin (Hazırlıksız Anlatım)

 

Tablodaki özellikleri incelediğiniz metinlere göre değerlendiriniz.

Özellikler

1. Metin

2. Metin

Neyi, niçin, nasıl anlattığı bellidir.

X

Tamamlanmamış cümleler vardır.

X

Devrik cümleler kullanılmıştır.

X

Belli bir planlama göze çarpmaktadır.

X

Anlatım bozuklukları vardır.

X

Yazıların kendi içinde bir bütünlüğü vardır.

X

Düşünceler belli bir plana göre sıralanmıştır.

X

Cümleler arasında sebep-sonuç ilişkisi vardır.

X

Tutarlı bir sıralama vardır.

X

Noktalama işaretleri yerinde kullanılmıştır.

X

X

 

Tablodaki özelliklerden hareketle hazırlıklı ve hazırlıksız anlatımın farklarını aşağıdaki soru­lar çerçevesinde tartışınız. Sonuçları maddeler hâlinde defterinize yazınız.

Yazmada ve konuşmada ön hazırlık yapmak önemli midir? Niçin?

* Hazırlıklı konuşmak her zaman konuşmacıya fayda getirir. Her şeyi akışına bırakmak, ben nasıl olsa bu işi  yaparım insana sıkıntı getirebilir. Kendimize  ve kültürümüze çok güveniyor da olsak mutlaka konuşmadan önce okumalı, araştırmalı, bilgi toplamalı, not almalı, özet çıkarmalı ve gerektiğinde dinleyerek hazırlanmalıyız ki konuşmada sıkıntı yaşamamalıyız.

 

Tutarlı konuşmayı ve yazmayı etkileyen hususlar nelerdir?

* Kişinin tecrübesi, karakteri, okuduğu kitaplar, gezdiği yerler, katıldığı konferans ve toplantılar, sürekli yazmaya çalışması, gözlemleri, yetiştiği çevre, almış olduğu eğitim… birçok şey tutarlı yazma ve konuşmayı etkileyebilir.

 

3. etkinlik

Öğretmeninizin vereceği herhangi bir konuda hiçbir hazırlık yapmadan konuşmayı deneyiniz. Konuşmanızdan sonra aynı konu hakkında arkadaşlarınızdan, öğretmeninizden, kendi birikim ve de­neyiminizden yararlanarak söyleyeceklerinizi cümleler hâlinde alt alta yazarak bir planlama yapınız ve aynı konuda tekrar konuşunuz.

  • Aynı şekilde, hazır olmadığınız bir konuda bir yazı kaleme alı­nız. Daha sonra aynı konuyu araştırıp planlayınız ve tekrar yazınız.
  • Hangi konuşmada ve yazmada daha başarılı olduğunuzu ve bunun sebebinin ne olduğunu tartışınız. Sonuçları sınıfta anlatınız.
  • Yazı yazarken ve konuşma hazırlarken kültür birikiminin, de­neyimin ve çevrenin önemi var mıdır? Düşüncelerinizi belirtiniz.
  • Yazı yazarken ve konuşma hazırlarken bireysel zevk ve anlayışın önemini tartışınız. Sonuçları sözlü olarak ifade ediniz.

 

4. etkinlik

Sizce bilgi toplama kaynakları nelerdir? İhtiyacınız olan özel bir bilgiyi çeşitli kaynaklardan na­sıl temin edebilirsiniz? Açıklayınız.

Bu kaynaklar gözlem, kaynak araştırması, okuma, özet çıkarma, not alma ve alıntı yapmadır. Günümüzde ihtiyacımız olan bilgiye çok kolay ulaşabiliyoruz. Artık insanların kaynak sıkıntı yoktur diyebiliriz. Hemen hemen her konuda yazılmış bir kaynak kitaba, yapılmış bir programa ya da hazırlanmış bir internet sitesine rastlayabilmekteyiz.

 

5. etkinlik

Yazılarınızı ve konuşmalarınızı incelediğinizde daha önce okuduğunuz ünlü yazarların sizde bir etki bıraktığını söyleyebilir misiniz? Âşıklık geleneğindeki usta – çırak ilişkisinin yazarlıkta da et­kisi olabilir mi? Düşüncelerinizi belirtiniz.

Kesinlikle bir etki bırakır. Mesela Necip Fazıl , Orhan Veli, Ahmet Altan , Cemil Meriç, İsmet Özel gibi şair ve yazarlar geniş etki bırakırlar.

Usta çırak ilişkisinde bu etkilenme dediğimi şey konusudur ki ustasını örnek almayan  ya da onun yazdıklarını sevmeyen aşık,  aşık olamaz. Bu gelenek yüzyıllardan beri gelmiştir.  Mesela günümüzde ozanlarından Neşet Ertaş’ın bu denli güzel türküler yazmasında en büyük etkiyi babası Muharrem Ertaş, dayısı Çekiç Ali sağlamıştır. Bu bir sanatçı üzerinde etkinin ne olduğunu açıkça gösterir.

 

Ölçme ve Değerlendirme

A. Aşağıdaki anlatıma hazırlıkla ilgili yargıları doğru-yanlış (D/Y) olarak değerlendiriniz.

( D  )   Yazmaya ve konuşmaya başlamadan önce hangi bilgilere ihtiyaç olduğu kontrol edilir.

( D )   Kendi deneyimlerimizi kullanmak yazımızı ve konuşmamızı daha etkili kılar.

( D )   Neyi, niçin, nasıl anlatmak gerektiği düşünülmeden konuşma ve yazma tutarlı olamaz.

( D )   Anlatmaya başlamadan önce deneyim ve bilgiler not hâline getirilir.

( D )   Anlatıma hazırlık aşamasında düşünce, bulgu ve bilgiler sıralanır.

( D )   Yazı ve konuşma hazırlarken hedef kitlenin kim olduğu da gözetilmelidir.

( D ) Her yazı, kendi düzeni, teması ve ifade biçimiyle kendi içinde anlamlı olan organik bir bütün­dür. Onun için yazıya başlamadan bir planlama yapılmalıdır.

( D ) Anlatıma hazırlık yapılırken tanınmış yazarlara ait metinlerden örnek almak yararlı olur.

 

B. Aşağıdaki cümleleri inceleyerek “yazı yazarken başarılı bir düzenlemenin” nasıl yapılacağı­nı anlatan bir yazı yazınız.

Deneyim ve   araştırmalar elde edilir. Deneyim ve   bilgiler not hâline getirilir.
Bu notlar sınıflandırılır. Birbiriyle   ilişkili olan notlar bir araya getirilir.
Düşünce, bulgu ve   bilgiler sıralanır. Bu sıralamadan sonra   yazının iletisi ve amacıyla il­gileri bakımından değerlendirilir.

 

C. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.

 

1.   Aşağıdakilerden hangisi bir anlatımın ha­zırlık aşamasında etkili değildir?

A) Gözlem yapmak

B) Okumak

C) Düşünmek

D) Alınan notlar

E) Üslup belirlemek

CEVAP:C

 

2.   Aşağıdakilerden hangisi yazı yazma ve ko­nuşma hazırlamada hazırlık için gereken unsurlardan biri değildir?

A)  Bilgi toplamak

B)  Kişisel deneyimlerden yararlanmak

C)  Amacı belirlemek

D)  Hedef kitleyi tespit etmek

E)  Değerlendirme yapmak

CEVAP:E

 

3.   Aşağıdakilerden hangisi bilgi toplama için gerekli faaliyetlerden biri değildir?

A) Okumak

B) Not almak

C) Düşünmek

D) Alıntı yapmak

E) Özet çıkarmak

CEVAP:C

 

4.   Aşağıdakilerden hangisi “özet çıkarmak” la yakın anlamlıdır?

A) Ayrıntıları atmak

B) Fark etmek

C) Gözlem yapmak

D) Okumak

E) Ayrıntıları almak

CEVAP:A

 

5.    Dünyada ozanlar vardır, ozan aileleri vardır. Biz seninle aynı aileden olabiliriz; kesin olarak söyleyebilirim ki senin şiirin kendi şiirin. Ama bu aynı aileden olmamızı engellemez.

Bu parçada geçen “aile” sözü ile yazar aşağıdakilerden hangisini anlatmak istemiştir?

A)  Birbirine yakın şiir anlayışında olan kişileri

B)  Ozanlığın  dışında  başka  sanatlarla  da ilgilenenleri

C)  Ozanlığı dünyanın en önemli uğraşı olarak görenleri

D)  Şiirden başka bir türde yapıt vermeyenleri

E) Ozanlığı en seçkin meslek olarak görenleri

CEVAP:A