10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı Cevapları (Zambak Yayınları)

10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı 2.Ünite:Anlatımda Sınırlandırma (Sayfa:42,43,44,45)

3. Anlatımda Sınırlandırma

Hazırlık

Tüm genellemeler tehlikelidir hatta bu genelleme bile.

Alexandre Dumas Fils (Aleksandır Düma)

Her şeyi genelleştirmeyi seven insan, genellikle yalan söyler.

Robert Multhoff (Rabırt Multof)

 

Bu sözlerden anladıklarınızı arkadaşlarınızla paylaşınız.

İnsanlar genelleme yapmadan yaşamalı ve genelleme yapmak, bunu alışkanlık haline getirmek kötü sonuçlar doğurabilir.

Şiirlere, yazılara başlık koyulmasını neye bağlıyorsunuz?

Başlık; konuyu sınırlanma yöntemlerindendir. Çünkü başlık, yazının konusunu sınırlandırır, ana düşüncesini çağrıştırır. Konumuz “tiyatro” olsun. Bu, çok geniş bir kavramdır. Bu kavramı genelden özele doğru sınırlandırabiliriz: “Türk tiyatrosu, Millî Edebiyat Döneminde Türk tiyatrosu, Faruk Nafiz Çamlıbel’in tiyatro eserleri vb.”

Yollarda trafik işaretleri ve yol çizgileri olmasaydı ne olurdu?

Kargaşa olurdu ve içinde çıkılamaz bir hal alırdı.

Aşağıdaki sıralamalarla ilgili düşüncelerinizi söyleyiniz.

Canlı   >   bitki  >    ağaç  >   meyve  >   elma  >   Amasya elması

Organizma  >  sistem  >  organ  >  doku  >   hücre   >  atom

Edebiyat  >  Türk edebiyatı >   Türk şiiri  >   Cumhuriyet Dönemi şiiri

Cahit Sıtkı Tarancı’nın şiirleri   > Otuz Beş Yaş şiiri

Yukarıda verilenlerin hepsinde genelden özele bir gidiş vardır.

 Aşağıdaki fotoğrafı sınırlandırarak anlatınız.

Orman > Ağaç >Söğüt Ağacı

Ağaç > Dal > Yaprak

 

 Sınıfa fıkra, deneme ve makale örnekleri getiriniz.

 

İnceleme

Mithat Efendi

Metin İnceleme

1.Yazma veya konuşmada ele alınan, üzerinde durulan olay, düşünce ve sorunlar konuyu oluşturur. Buna göre okuduğunuz metnin konusu nedir?

1.Ahmet Mithat Efendi   ve  onun romanlarındaki öğretici üslup

2.  Konu nesnel bir görüntü veriyorsa somut; öznel bir nitelik taşıyorsa soyut olur. Buna göre met­nin konusu soyut mu yoksa somut mudur? Açıklayınız.

2. Burada anlatılanlar ve elde edilen bilgiler konunun somut olduğunu gösterir.

3.  Her yazı ya da her konuşma belirli bir amaca yöneliktir. Yazarın bu metni kaleme almadaki amacı ne olabilir?

3. Ahmet Mithat Efendi’nin romanlarını ve romanlarında kullanmış olduğu üslubu anlatmaktadır.

 

4.Temalar; bağlam, kişi, zaman, ifade ve anlatma biçimiyle sınırlanarak somutlaşır; anlaşıla­bilir, değerlendirilebilir özellikler kazanır. Buna göre metni sınırlayan ögeleri belirtiniz.

4. Konuyu sınırlandırmak suretiyle bir metni kaleme almak için aşağıdaki ölçüleri göz önüne almak zorundayız:

  • Sesleneceğimiz okuyucu kitlesinin sosyal ve kültürel yapısı, özellikleri nelerdir?
  • Konunun hangi yönüne daha çok ağırlık vermeliyiz?
  • Konu ile ilgili yeterli birikime sahip miyiz?
  • Yazabilmek için gerekli kaynaklara ulaşabilecek miyiz?
  • Yazımızın uzunluğu, kısalığı ne kadar olacaktır?
  • Yazımızı belli bir zaman süresinde yazabilecek miyiz?
  • Yazımızın türü ne olacaktır?

5.  Bazı konular geneldir, kapsamlıdır. Genel konuları alt bölümlere ayırmakla konuyu sınırlamış oluruz. Örneğin “kadınların özgürlüğü” tema ise; “Türkiye’de kadınların özgürlüğü” ve “20. yy. başlarında İstanbul’un herhangi bir semtinde yaşayan kadınların özgürlükleri” ile bu tema sınırlandırılır. Yazar okuduğunuz metinde konuyu nasıl sınırlandırmıştır? Metinden hareketle açıklayınız.

5. Romanlarda öğreticiliği > Ahmet Mithat’ın romanlarındaki öğreticilik şeklinde bir sınırlama yapmıştır.

 

6.   Konuyu sınırlandırmak anlatıcılara ne kazandırır?

6. Yazarın konuyu sınırlandırması, konunun iyi anlaşılmasını sağlayacaktır. Çünkü kapsamı belirlenmemiş bir yazı okuru sıkar, onun dikkatini dağıtır. Aynı zamanda iletiyi etkisiz hâle getirebilir. Bu açıdan yazar, konuyu işlerken amacını belirlemeli, bu amaç doğrultusunda konuyu sınırlandırmalıdır.

7.  Temanın sınırlandırılmasında anlatıcının tavrının ve amacının rolü var mıdır? Belirtiniz.

7. Elbette vardır. Yazar, sanatsal veya bilimsel bir yazıda öncelikle niçin yazdığını, yani amacını belirler. Amaç; yazıda bir haberi, bir bilgiyi okuyanlara iletme, onların sorularını cevaplama olabilir. Kimi zaman amaç; edebiyat yapmak, sezdirmek, hislendirmek, okuyucuyu etkilemektir. Kimi zaman da yazarı yazmaya iten amaç, onların davranışlarını değiştirmektir. Kısacası yazma amacı,  yazma öncesinde yazarın belleğinde netleşir ve yazarın bu amaç doğrultusunda belirlediği tavırla birlikte ele alacağı temayı sınırlandırır.

 

Anlama ve Yorumlama

1. ETKİNLİK

Bir iletişim etkinliğinde yer alan unsurlar aşağıda verilmiştir.

Bunlar hakkında ne düşündüğünüzü belirtiniz.

Göndericiden çıkan her ileti alıcıya vardığında sizce aynı bütünlüğünü koruyabilir mi? Ni­çin? (Küçükken oynadığımız “kulaktan kulağa” oyununu düşünerek cevaplayınız.)

Göndericiden her ileti her zaman alıcı tarafından aynı bütünlüğü koruyarak varamaz. Zaman iletişim eksikliğinden çıkan tartışmalar da bunun yüzünden olur. İnsanlar bazen karşısındakinin en demek istediğini tam olarak anlayamazlar.

 

2.  ETKİNLİK

İki  gruba ayrılınız.

Okuduğunuz metinlerde temaların nasıl sıralandığını etkinlik ve açıklamalarda vurgulanan bilgiler ışığında tespit ediniz. Grupların tespit ettikleri hususları sınıfça değerlendiriniz.

 

Sınıfa getirdiğiniz fıkra, deneme ve makalede temanın nasıl sınırlandırıldığını belirtiniz. Bu temaların bağlamla ilişkisini belirleyiniz ve temanın ifadesinde nasıl bir anlatıma başvurulduğu­nu tartışınız. Sonuçları maddeler hâlinde sıralayınız.

 

 “Sevgi” konusunu ele alan bir yazı yazacağınızı düşününüz. Bu, çok geniş ve soyut bir konu olduğu için bu konuda birçok seçeneğiniz olabilir. Bu temanın daha rahat anlatılabilmesi için sınırlandırılması ve somutlaştırılması gerekmektedir. Bu temayı “bağlam, kişi, zaman, anla­tım biçimi” ile sınırlandırarak “Küçükleri Sevme” temasını işleyen bir yazı yazınız. Yazınızı arka­daşlarınıza okuyunuz.

 

3.  ETKİNLİK

Konuyu sınırlandırmamızı etkileyen birtakım unsurlar vardır: Muhatapların durumu, anlata­caklarımızın uzunluğu veya kısalığı, konu üzerindeki bilgilerimiz bunlardan bazılarıdır. İşte bunları da göz önüne alarak bir konuyu basamak basamak daraltıp sınırlandırabiliriz.

Aşağıdaki konuları sınırlandırınız.

KONULAR: Atatürk, Eğitim, Roman, Köy yaşamı, Spor, Aile , Mehmet Akif Ersoy

Konu Sınırlandırılmış konu
Atatürk Atatürk’ün   yaptığı devrimler
Eğitim Eğitimde   okul-aile-veli işbirliği
Roman Yaban Romanı
Köy yaşamı Köy yaşamını   olumsuz etkileyen nedenler
Spor Atletizm
Aile Çekirdek aile
Mehmet Akif Ersoy Mehmet Akif   Ersoy ve manzum hikaye
Müzik Batı müziği

 

Sınırlandırdığınız konulardan birini belli bir plana göre yazılı anlatıma aktarınız.

Konuyu sınırlamanın size neler kazandırdığını, yazdıklarınızdan hareketle tartışarak açıkla­yınız.

İyi bir iletişim, gönderici ile alıcı arasındaki ilişkiye bağlıdır. Bu iletişimde iletinin, kanalın, dönütün, bağlamın payı vardır. Bunun yanında iletişimde başarı, iletinin yani konunun seçilmesi, sınırlandırılması ve somutlaştırmasına bağlıdır.

Yazar, önce konuyu yani neyi anlatacağını belirlemelidir. Bu, kişisel, toplumsal, bilimsel, evrensel bir konu olabilir. Konuyu seçtikten sonra sınırlandırmalıdır. Yazarın konuyu sınırlandırması, konunun iyi anlaşılmasını sağlayacaktır. Çünkü kapsamı belirlenmemiş bir yazı okuru sıkar, onun dikkatini dağıtır. Aynı zamanda iletiyi etkisiz hâle getirebilir. Bu açıdan yazar, konuyu işlerken amacım belirlemeli, bu amaç doğrultusunda konuyu sınırlandırmalıdır.

 

Ölçme ve Değerlendirme

A. Aşağıdaki yargıları doğru-yanlış (D/Y) olarak değerlendiriniz.

( D  )  İletişim etkinliği, iletişimde yer alan ögelerin imkânlarıyla sınırlandırılır.

( D  )  Temalar; bağlam, kişi, zaman, ifade ve anlatma biçimiyle sınırlanarak somutlaştırılır.

( D )  Sözlü ve yazılı ifadede, anlatımın amacı ve yazarın niyeti başta olmak üzere iletişimde rol alan ögeler bütününün sunduğu imkânlarla tema sınırlandırılır.

( Y  )  Sınırlandırılmış konuları işlemek, anlatmak daha zordur.

 

B. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.

1.   Aşağıdakilerden hangisi temayı sınırlandı­ran ögelerden değildir?

A)  Bağlam

B)  Kişi

C)  Zaman

D) Anlatım şekli

E)  Anlatım imkânları

CEVAP:E

 

2.   Aşağıdakilerden hangisi bir iletişim etkin­liğinde yer almaz?

A) Şifre

B) İleti

C) Alıcı

D) Bağlam

E) Mekân

CEVAP:E

 

3.   Aşağıdakilerden hangisi temanın somut­laşmasında daha etkilidir?

A)  Sanat anlayışı

B)  İfade yeteneği

C)  Dünya görüşü

D)  Üslup özelliği

E)  Anlatım biçimi

CEVAP:A

 

4.   Aşağıdaki  konulardan  hangisi  daha  dar kapsamlıdır?

A)  Savaş

B)  Hayvanlar

C)  Yiyecekler

D)  Eğitim

E)  Sevdiğim yemek

CEVAP:E

 

C. Aşağıdaki boş bırakılan yerleri uygun sözcüklerle doldurunuz.

GÖNDERİCİ   ŞİFRE   İLETİ
         
ALICI   BAĞLAM   KANAL