10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı Cevapları (Zambak Yayınları)

10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı 2.Ünite:Anlatımın Özellikleri (Sayfa:56,57,58,59)

6. Anlatımın Özellikleri

Hazırlık

Bir demet güzel kokulu gül, bir harman ottan daha iyidir.

Nizâmî

 

Yukarıdaki söz hakkında ne düşünüyorsunuz? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Özelliği olmayan şeylerden onlarca olacağına özellikleri  ve güzellikleri olan şeylerden isterse az olsun.

 

Aşağıdaki tekerlemeyi ve şiiri okuyunuz.

 

Hangisini daha kolay okuyorsunuz? Bunun nedeninin ne olabileceğini belirtiniz.

Şiir daha kolay okunmaktadır. Diğerinde ise hem anlam bakımından sıkıntı var hem de  seslerin çıkış noktası bakımından aynı seslerin sürekli söylenmesi okunmayı zorlaştırmıştır.

 

Tekerleme

Çok Güzel Şey

İnceleme

1. Metin

İlk Cinayet

2. Metin

Hortumlanan Türkçe

Metin İnceleme

 

1. Açık bir anlatımda fikirler, duygular açık ve net şekilde anlatılmalıdır. Buna göre yukarıdaki metinlerden hangisinin açık anlatıma sahip olduğunu belirtiniz.

1. İlk Cinayet isimli metin daha açık bir anlatım sahiptir.

2. Açık anlatımlarda, anlatılacak hâlin ve olayın, betimlenecek görünüşün, sezginin, dile getiri­lecek duygunun ve düşüncenin anlatıcının zihninde açık ve net biçimde belirlenmesi gerekir. Anla­tılacak, dile getirilecek, betimlenecek hususların dilin bilinen ve kabul edilen kurallarına uyularak düzenlenmesi zorunludur.

Buna göre yukarıdaki metinlerden hangisi açık bir anlatıma sahip değildir? Niçin? Sözlü olarak ifade ediniz.

2. Hortumlanan Türkçe isimli metin açık bir anlatıma sahip değildir çünkü anlatım bozukluklarını çok rastlanmaktadır. Bu da metni anlaşılır olmaktan uzak tutmuştur.

3.  Güzel bir anlatım için, sözlü veya yazılı ifadenin hiçbir engele uğramadan akıp gitmesi; ses akışını bozan, söylenmesi güç seslere ve kelimelere yer verilmemesi; gereksiz söz tekrarından kaçınılması gerekir. Buna göre yukarıdaki metinlerden hangisinin güzel anlatıma örnek olamayacağını açık­layınız.

3. İkinci metin güzel anlatıma sahip değildir. Çünkü bu metinde ses akışını bozan, söylenmesi güç seslere ve kelimelere yer verilmiş, dilbilgisi kurallarına uymamaktan kaynaklanan “ifadenin hiçbir engele uğramadan akıp gitmesi” kuralına da uyulmamıştır.

 

Anlama ve Yorumlama

1. etkinlik

 İncelediğiniz metinleri tablodaki özelliklere göre değerlendiriniz.

Özellikler                                                        1. Metin 2. Metin
Fikirler,   duygular açık ve net biçimde anlatılmış. xxx  
Anlatılanları okuyucu net   şekilde anlıyor. xxx  
Anlaşılmayan ifadeler var.   xxx
Anlatılanlar bilinen dil   kurallarına uyularak aktarılmış. xxx  
Ses akışını bozan, söylenmesi
güç sesler, kelimeler var.
  xxx
Fikirler, duygular   anlatılırken muğlak ifadeler kullanılmış.   xxx
Gereksiz   ses ve kelime tekrarlarına yer verilmemiş. xxx  
Kelime ve cümle düzeyinde gereksiz   ifadeler var.   xxx
Karmaşık ve anlaşılması güç   cümleler kullanılmış.   xxx
Gereksiz   deyim ve terimlere yer verilmiş.   xxx
Dil ve   ifade gayet sade, gösterişsiz ve süssüzdür. xxx  
Kullanılmayan söz ve söz   öbeklerine yer verilmiş.   xxx
Söylenmek istenenler   kısa ve kesin ifadelerle dile getirilmiş. xxx  
Devrik ve   bitmemiş cümlelere yer verilmiş. xxx  

5 Açık, duru anlatım ile kapalı anlatımın özellikleri nelerdir? Tablodan ve metinlerden hare­ketle tartışınız. Sonuçları maddeler hâlinde defterinize yazınız.

Açık ve duru anlatım:

  • Fikirler, duygular açık ve net biçimde anlatılır.
  • Anlatılanları okuyucu net şekilde anlar.
  • Anlatılanlar bilinen dil kurallarına uyularak aktarılır.
  • Gereksiz ses ve kelime tekrarlarına yer verilmez.
  • Dil ve ifade gayet sade, gösterişsiz ve süssüzdür.
  • Söylenmek istenenler kısa ve kesin ifadelerle dile getirilir.

Kapalı anlatım:

  • Anlaşılmayan ifadelere yer verilir.
  • Ses akışını bozan, söylenmesi güç ses ve kelimelere yer verilir.
  • Fikirler ve duygular anlatılırken muğlâk ifadeler kullanılır.
  • Kelime ve cümle düzeyinde gereksiz ifadeler kullanılır.
  • Karmaşık ve anlaşılması güç cümleler kullanılır.
  • Gereksiz deyim ve terimlere yer verilir.
  • Kullanılmayan söz ve söz öbeklerine yer verilir.

2.  etkinlik

5 Yukarıdaki tablodan yararlanarak aşağıdaki şemaya açık bir anlatımın özelliklerini yazınız.

  Açık Bir Anlatım Özellikleri
Akıcı Söyleyişin   pürüzsüz olması, bir yazının kolayca ve zevkle okunmasıdır. Uzun cümlelerde   aynı hece ve eklerin tekrar edilmesi akıcılığı bozar.
Duru Parçada   veya cümlede gereksiz sözcük kullanılmamasıdır.
Yalın Sanatlı   söyleyişlerden, süsten uzak durmaktır. Gereksiz ayrıntılara, sanatsal   söylemlere girilmemesidir.

 

Ölçme ve Değerlendirme

A. Aşağıdaki yargıları doğru-yanlış (D/Y) olarak değerlendiriniz.

( D  )  Özne, tümleç, yüklem sırasına uymak bizi hatalı cümle kurma tehlikesinden korur.

( D  )  Hatalarımızın bir kısmı kelimeleri yanlış anlamda kullanmamızdan doğmaktadır.

( D  )  Uzun cümlelerde özne-yüklem uyumunu sağlamak zordur.

 

B. Aşağıdaki boş bırakılan yerleri uygun sözcüklerle doldurunuz.

Sık sık devrik cümle kurmak ANLAM karışıklığına yol açabilir.

Doğru cümle kurmanın kurallarından biri de ÖZNE YÜKLEM uyumudur.

 

C. Aşağıdaki tabloda sözlü ve yazılı metni duru ve akıcı kıldığını düşündüğünüz özelliklere (*) işareti koyunuz.

1. Cümle ögelerinin sıralanışına dikkat etmek **
2. Devrik cümlelere fazla yer vermemek **
3. Özne – yüklem uyumuna   dikkat etmek **
4. Uzun cümleler kurmamak **
5. Kelimeleri doğru kullanmak **
6. Noktalama işaretlerini yerli yerinde kullanmak **
7. Yazım kurallarına dikkat etmek **

 

Ç. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.

 

1.   Aşağıdaki yargılardan hangisi akıcı bir metnin özelliği olamaz?

A)  Cümle ögeleri ‘özne-tümleç-yüklem’ şek­lindedir.

B)  Devrik ve uzun cümlelere yer verilir.

C)  Özne-yüklem uyumu vardır.

D)  Kelimeler doğru anlamlarında kullanılır.

E)  Uzun cümleler fazla kullanılmaz.

CEVAP:B

 

2.   Aşağıdakilerden hangisi sözlü ve yazılı ifa­denin hiçbir engele uğramadan akıp git­mesini sağlayan unsurlardan değildir?

A)  Ses akışını bozan kelimelere yer verilme­mesi

B)  Söylenmesi güç seslere yer verilmemesi

C)  Gereksiz söz tekrarından kaçınılması

D) Telaffuzu zor kelimelere yer verilmemesi

E)  Yabancı dillerden dilimize geçmiş kelime­lerin kullanılması

CEVAP:E

 

3.   Aşağıdakilerden hangisi yazılı ve sözlü bir metinde akıcılığı sağlayan unsurlardan de­ğildir?

A)  Kelime, cümle düzeyinde gereksiz ifadele­re yer verilmemesi

B)  Karmaşık ve anlaşılması güç cümleler kul­lanılmaması

C)  Gereksiz yere deyim ve terimlerin kullanıl­maması

D) Terimlerin yerli yerinde kullanılması

E)  Metindeki dil ve ifadenin süslü olması

CEVAP:E

 

4.    Dilimizde Arapça ve Farsça dillerinden geç­miş birçok sözcük vardır.” cümlesinde akıcı­lığı bozan neden aşağıdakilerden hangisi­dir?

A)  Cümlenin uzun olması

B)  Cümlenin devrik olması

C)  Noktalama işaretlerine dikkat edilmemesi

D)  Fazla kelime kullanılması

E)  Bir kelimenin yanlış anlamda kullanılması

CEVAP:D