10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı Cevapları (Zambak Yayınları)

10.Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı 2.Ünite:Anlatımın ve Anlatıcının Amacı (Sayfa:46,47,48,49)

4. Anlatımın ve Anlatıcının Amacı

Hazırlık

İnsan nereye gideceğini bilemezse çok fazla ileriye gidemez.

Goethe (Göte)

Amacı olmayan gemiye, hiçbir rüzgâr yardım etmez.

Montaigne (Monteyn)

 

  • Hikâyeye göre aslanın ve kedilerin amacı nedir?

Her ikisinin de amacı karınlarını doyurmak.

  • Amaçlarına neden ulaşamadıklarını tartışarak belirtiniz.

Amaçlarına uygun olarak davranmadıkları için aç kalıyor. Kişinin amacı ne ise kendisi yapmalı ve  eyleme geçmeli. Eylem olmadan insanın ihtiyaçları elde etmesi mümkün değil.

  • Yukarıdaki sözler hakkında ne düşünüyorsunuz?

Yaşamda her insanın bir amacı olmalı ve bu doğrultusunda eyleme geçmelidir. Amaçsız ve gayesiz birine hiç kimse yardım edemez.

 

“Su” konusuyla ilgili bir bilimsel, bir günlük, bir de edebî yazı getiriniz. Sınıfa bilimsel, felsefi ve edebî metinler getiriniz.

 

İnceleme

Gizemli Keops

Bin Aynalı Tapınak

Metin İnceleme

1.   Biri bilgi verme diğeri mesaj verme amaçlı iki metin okudunuz. Her ikisinin de aynı ifadeye ve dili kullanma biçimine sahip olduğunu söyleyebilir misiniz? Niçin?

1. Her ikisi de aynı ifade gücüne sahip değildir.  Çünkü öğretici ve bilgi vermek amacıyla  yazılırken diğeri sanatsal ve estetik zevk uyandırmak için yazılmıştır. Dolayısıyla ikisinin aynı ifade ve dile sahip olması beklenemez.

2.  Her anlatımda anlatıcı ile okuyucu veya dinleyici arasında bir ilişki vardır. Bu ilişki anlatımın amacını oluşturur. Buna göre aşağıdaki özellikleri metinlerden hareketle sınıflayınız. Daha sonra anlatımın amaçlarının ifadedeki ve anlatımdaki rolünü tartışınız. Sonuçları sınıfta anlatınız

Özellikler 1.metin 2.metin
Bilgi verilir. X
Kişisel yorumlama yapılır. X
Bilgiler sayısal verilerden   faydalanılarak verilir. X
Belli bir mesaj ve ders vermek   amaçlanır. X
Somut ayrıntılar verilir. X
Kişisel yorumlama yapılmaz. X
Bilgiler duyusal, izlenimsel öğelerle   verilir. X

 

 

 

 

 

Anlatımda Anlatıcının Tavrı

Anlatımda başarı, işlenen konu, üslup kadar anlatıcının tavrı ile de doğru orantılıdır. Bir olay, bir durum karşısında kişinin takındığı davranışa tavır denir. Anlatıcı, konuyu işlerken öznel ya da nesnel, somut ya da soyut, doğrudan ya da dolaylı bir anlatım seçebilir. Dolayısıyla anlatımı, anlatıcının seçtiği bu tavır belirler.

Öznel anlatım: Kişiden kişiye değişen yargıların kullanıldığı anlatıma öznel anlatım denir. Öznel anlatımda yargılar kanıtlanamaz. Çünkü söyleyenin beğenilerini, duygu ve yorumunu taşır. Öznel anlatım daha çok, edebî metinlerde kullanılır.

“Bu şirin sahil kasabası yaz aylarında kalabalıklaşır.” cümlesinde öznellik vardır. Burada “şirin” sözü kişisel bir ifadedir. Bir başkası bu kasabayı “şirin” bulmayabilir.

Nesnel anlatım: Kişiden kişiye değişmeyen yargıların kullanıldığı anlatıma nesnel anlatım denir. Nesnel anlatımda yargıların doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilir. Çünkü bu anlatımda söyleyenin beğenileri, duygu ve yorumu yer almaz. Nesnel anlatım bilimsel metinlerde kullanılır.

“Bu sahil kasabası yaz aylarında kalabalıklaşır.” cümlesinde ise nesnellik vardır. Cümlede kişisel duygu ve düşünceye yer verilmemiştir.

Doğrudan anlatım: Anlatıcının kendi gözlem ve deneyimlerine yer verdiği veya bir kişinin sözünde herhangi bir değişiklik yapmadan yaptığı aktarmaya doğrudan anlatım denir.

Okul müdürü: “Okullar 16 Haziranda tatile girecek.” dedi, cümlesi doğrudan anlatıma örnektir. Çünkü yukarıdaki cümle, herhangi bir değişikliğe uğramadan aktarılmıştır.

Dolaylı anlatım: Anlatıcının, bir kişinin sözlerini, değişiklik yaparak aktarmasına veya duyduklarını, öğrendiklerini ifade etmesine dolaylı anlatım denir. Bu anlatımda kişi, aktaracağı sözde kendine göre söyleyiş değişikliği yapar.

“Müdür, okulların haziranda tatile gireceğini söylemiş.” cümlesinde ise dolaylı anlatım vardır. Cümlede bazı değişiklikler yapılmış (okulların, gireceğini) fakat cümlenin anlamında bir değişme olmamıştır.

Somut anlatım: Yazarın, okurun beş duyusuna seslenen bir anlatım kullanmasına somut anlatım denir. Somut anlatımla yazar, okurun daha çok görme, işitme, koklama, duyma ve tatma duyularına seslenir.

“Çocuklar bahçede top oynuyor.” cümlesinde gözlemler aktarılmıştır. Somut anlatımdır.

Soyut anlatım: Yazarın, duygu veya düşünceyi beş duyu ile algılanamayan kavramlardan hareketle anlatmasına ise soyut anlatım denir.

“Oyun oynayan çocukların tatlı neşesi ve coşkusu hepimizi sardı.” cümlesinde duygular aktarıldığından soyut bir anlatım vardır.

Soyut bir sözcüğün anlam genişlemesi yoluyla somut bir anlam kazanmasına somutlama; somut anlamlı bir sözcüğün anlam genişlemesiyle soyut anlam kazanmasına soyutlama denir.

Kişiye göre anlatım: Kişiye göre anlatımın birinci ve üçüncü kişili anlatım olmak üzere iki çeşidi vardır.

Birinci kişili anlatımda, çoğunlukla olayların kendi çevresinde döndüğü ya da kendisine bağlandığı asıl kişi vardır. Bu anlatımda “ben ve biz” sözcükleri kullanılır. Kişi başından geçenleri, gözlem ve izlenimlerini yazar olarak aktarır.

“Sabah erkenden kahvaltımı yaptım ve deniz kenarına balık tutmaya indim”, cümlesinde birinci kişili anlatım vardır.

Üçüncü kişili anlatımda, çoğunlukla “sen, siz, o ve onlar” sözcükleri kullanılır. Bu anlatımda yazar, başkalarından, onların yapıp ettiklerinden bahseder.

“Sabah erkenden kalkıp kahvaltısını yaptı, araç ve gereçlerini alarak deniz kenarına balık tutmaya indi.” cümlesinde ise üçüncü kişili anlatım vardır.

 

Anlama ve Yorumlama

1. ETKİNLİK

Aşağıdaki iletişim ögeleri ile açıklamaları eşleştiriniz.

Gönderici (Kaynak) Başkası ile   paylaşacak bir düşünceye sahip olan kimsedir. Bu “birey, insan grubu ya   da bir kurum” olabilir.
Mesaj (İleti) Bir iletişim sürecinde kaynak   tarafından alıcıya gönderilmek istenen haber ya da bilgidir.
Aracı (Kanal) Mesajın alıcıya iletilmesini   sağlayan araç ve yöntemlerdir.
Alıcı Kaynağın gönderdiği mesajı alan   kişidir. Alıcı da kaynakta olduğu gibi bir birey, bir insan grubu ya da bir   kurum olabilir.
Geri bildiri(Dönüt) Kaynaktan gelen mesaja alıcının   gösterdiği tepkinin aynı yollarla kay­nağa geri ulaşmasıdır.

 

İletişimin ögelerini şemadaki boş kutulara yazınız.

GÖNDERİCİ

 

MESAJ

 

KANAL

 

ALICI

 

 

 

 

 

 

 

ÖĞRETMEN

 

DÜNYA DİLLERİ

 

RESİM,YAZI,

KİTAP

 

ÖĞRENCİ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

GERİ BİLDİRİM

 

 

 

Daha önce hazırladığınız, “su” yu konu alan bilimsel ve edebî yazı ile günlüğü okuyunuz. Bu metinlerde anlatımın nasıl oluştuğunu iletişim tablosundaki ögelerden hareketle belirtiniz. Bu yazıları anlatımın amacı, ifade şekli yönünden karşılaştırınız. Sonuçları defterinize yazınız.

Dörderli gruplar oluşturunuz. Önceden hazırladığınız bilimsel, felsefi, edebî metinleri okuyunuz. Bu metinlerdeki anlatımın amacı ile ifade arasındaki ilişkiyi tartışınız. Sonuçları sınıfta belirtiniz.

 

Ölçme ve Değerlendirme

A. Aşağıdaki boş bırakılan yerleri uygun sözcüklerle tamamlayınız.

Bir iletişimde mesajı gönderene GÖNDERİCİ denir.

Bir iletişimde mesajı alana ALICI denir.

İletişimde mesajın ulaştığı yola KANAL denir.

Alıcının mesajı değerlendirme tarzına DÖNÜT denir.

Alıcı ile gönderici arasındaki ilişkiye BAĞLAM denir.

 

B. Aşağıdaki metinde iletişimin ögelerini bularak tabloya yazınız.

Demedi Deme

Korkuyorum belki yarın geç olur,

Geleceksen bir gün önce gelsene.

Yaralıya yol gözlemek güç olur,

Geleceksen bir gün önce gelsene.

Kar yağar, çığ düşer, yollar açılmaz,

Seller iner, derelerden geçilmez,

Senet yoktur, ömre vade biçilmez,

Geleceksen bir gün önce gelsene.

Abdurrahim KARAKOÇ

 

İletişim Ögeleri

Gönderici (kim, ne) Abdurrahim   KARAKOÇ
İleti (neyi) HASRET
Kanal (nasıl, ne ile) ŞİİR
Alıcı OKUYUCU

 

C. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.

1.  Aşağıdakilerden hangisi iletişim tablosun­da yer alarak anlatımın şekillenmesinde etkili olan ögelerden biri değildir?

A) İleti

B) Alıcı

C) Gönderici

D) Kanal

E) Bağlam

CEVAP:E

 

2.    “Her anlatımda anlatıcı ile dinleyici arasında bir ilişki vardır.”

Aşağıdakilerden hangisi bu ilişkinin diğer adıdır?

A)  Anlatımın üslubu

B)  Anlatımın amacı

C)  Anlatımın sonucu

D) Anlatımın kuralları

E)  Anlatımın nedeni

CEVAP:B

 

3.   Aşağıdaki yargılardan hangisi “sözsüz ileti­şim” le anlatmaya daha uygundur?

A)  Güvenlik mahkemelerine taraftarım.

B)  Bu elbise sana yakışmış.

C)  Doğu Anadolu’ya yatırım yapılmalıdır.

D)  Sana çok kızdım.

E)  Bu kitap oldukça sürükleyiciymiş.

CEVAP:D

 

4.   Aşağıdakilerden hangisi bilimsel bir yazı­nın amacı olamaz?

A)  Bir bilgiyi iletmek

B)  Bir bilgiyi açıklamak

C)  Bir bilgiyi kanıtlamak

D)  Bir bilgiyi tartışmak

E)  Bir bilgiyi zihinde canlandırmak

CEVAP:E

 

5.   Aşağıdakilerden hangisi edebî bir yazının hedefi olamaz?

A)  Güzellik duygusu uyandırmak

B)  Okuma zevki aşılamak

C)  Hayatı tanıtmak ve sevdirmek

D)  Estetik duygusunu geliştirmek

E)  Sahip olduğumuz bilgileri tartışmak

CEVAP:E