Cumhuriyet Edebiyatı

Bireyin İç Dünyasını Esas Alan Eserler

Olaylardan ve insanlardan hareketle bireyin iç dünyasını anlatmışlardır. Toplumda bireyin yabancılaşmasını anlatırken bunun sosyo-ekonomik yönünden çok bireyin ruh durumunu analiz etmeye çalışmışlardır. Psikolojik roman ve öyküde yazarın dikkati, bireyin iç dönüşümlerine ve manevi olarak yeniden doğuşuna yönelmiştir. Bu yüzden olay örgüsüne bağlı merak unsuru ikinci planda kalmış bireyin ruh hali ve iç çatışmaları gerçekçi psikolojik tasvirlerle verilmiştir.

Peyami Safa, Abdülhak Şinasi Hisar, Ahmet Hamdi, Mustafa Kutlu, Tarık Buğra, Selim İleri, Memduh Şevket Esendal, Zeyyat Selimoğlu, Halikarnas Balıkçısı, Sâmiha Ayverdi bu anlayışta yapıtlar ortaya koymuşlardır.

PEYAMİ SAFA (1899-1961)

  • Doğu-Batı kültürü, madde-ruh-insan psikolojisi, toplumsal değişme sonucu ortaya çıkan bunalımlar, romanlarında işlediği başlıca konulardır.
  • Bir hastanın psikolojisini dile getirdiği otobiyografi romanı Dokuzuncu Hariciye Koğuşu ünlüdür.
  • Mahşer, Şimşek, Fatih-Harbiye ve Biz İnsanlar adlı romanlarında Doğu-Batı sorunsalını işlemiştir.
  • Matmazel Noraliya’nın Koltuğu romanıyla mistisisizme yönelmiş, tıp öğrenimi yaparken bunalıma girerek felsefeye yönelen ve sonuçta mistik dünya görüşünde karar kılan bir gencin (Doktor Ferit) öyküsünü anlatmıştır.
  • Yazınsal değeri olmayan romanlarını Server Bedi imzasıyla yayımlamıştır. Bu adla yayımladığı Cumbadan Rumbaya adlı romanı ve Cingöz Recai isimli polisiye dizi romanları büyük ilgi görmüştür.

 Eserler

  • Dokuzuncu hariciye Koğuşu, Sözde Kızlar, Mahşer, Şimşek, Canan, Attila, Fatih-Harbiye, Gençliğimiz, Süngülerin Gölgesinde, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu, Yalnızız, Biz İnsanlar, Bir Tereddüdün Romanı: Roman
  • Felsefi Buhran, Mistisisizm, Nasyonalizm, Doğu-Batı Sentezi, Sanat-Edebiyat-Tenkit: İnceleme, deneme

 

ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR (1883-1963)

  • Romanlarında Rumelihisarı, Büyükada, Çamlıca üçgeninde varlıklı, gününü gün eden, sorunsuz insanların yaşamlarının yanı sıra mutluluk içinde geçen çocukluk ve gençlik hatıralarını yansıtmıştır. Bunda çocukluğunu Rumelihisarı, Büyükada ve Çamlıca’daki konaklarda geçirmiş olması etkili olmuştur.
  • Fahim Bey ve Biz romanında, toplumsal kabullerin ve sürdürülen hayat tarzının dışında bir “hülya adamı” olan Fahim Bey, kendi şahsına özgü bir eski zaman adamının temsilidir.
  • Çamlıca’daki Eniştemiz adlı romanı bir bakıma çocukluk yıllarındaki izlenimlerinin bir ürünüdür.

 Eserler

  • Fahim Bey ve Biz, Çamlıca’daki Eniştemiz, Ali Nizami Bey’in Alafrangalığı ve Şeyhliği: Roman
  • Boğaziçi Mehtapları, Geçmiş Zaman Köşkleri, Boğaziçi Yalıları, İstanbul ve Pierre Loti: Anı

 

MEMDUH ŞEVKET ESENDAL (1889-1952)

  • Edebiyatımızda Çehov tarzı öykücülüğün temsilcisidir.
  • Öyküye bir yalınlık getirmiş, onu gereksiz süslemelerden kurtarmıştır.
  • Yapıtlarında, sıradan insanların gündelik yaşamları üzerinde durmuştur.
  • Öykücülüğe başladığı ilk yıllarda, dilde sadeleşmenin öncüsü olan Ömer Seyfettin’in izinden gitmiş, ustalık dönemine eriştiğinde, hem Ömer Seyfettin’den he de kendi çağdaşlarından daha sade ve düzgün bir dilde öyküler yazmıştır.

 Eserler

  • Otlakçı, Mendil Altında, Bir Kucak Çiçek, Hava Parası, Kelepir, Temiz Sevgiler: Öykü
  • Ayaşlı ve Kiracıları, Miras, Vassaf Bey: Roman

 

HALİKARNAS BALIKÇISI (1886-1973)

  • Asıl adı Cevat Şakir Kabaağaçlı’dır. Halikarnas, Bodrum’un antik çağdaki ismidir.
  • Deniz öyküleriyle tanınmış bir yazarımızdır.
  • Yapıtlarında genellikle Ege, Akdeniz kıyı ve açıklarında gelişen, denize bağlı olayları işlemiştir.
  • Yapıtlarını zengin bir terim ve mitoloji hazinesinden yararlanarak, sürükleyici bir dille ortaya koymuştur.

 Eserler

  • Aganta Burina Burinata, Ötelerin Çocukları, Uluç Reis, Turgut Reis, Deniz Gurbetçileri: Roman
  • Ege Kıyılarından, Ege’nin Dibi, Merhaba Akdeniz, Yaşasın Deniz, Parmak Damgası, Gülen Ada, Gençlik Denizlerinde, Dalgıçlar: Öykü
  • Mavi Sürgün: Anı

 

TARIK BUĞRA (1918-1994)

  • Kasaba yaşantısından, orta sınıf insanların ev ve aile ortamlarından kesitler verdiği hikâyelerinde, yoğun, şiirsel bir dille aşk, yalnızlık, uyumsuzluk gibi temaları işlemiştir.
  • Mussolini’nin İtalya’sında geçen bir hikâyeyi anlattığı ilk romanı Siyah Kehribardan sonra romanda yoğunlaşmıştır.
  • Kurtuluş Savaşı’na bir kasabadan baktığı Küçük Ağada yakın tarihe ışık tutmuştur.

 Eserler

  • Oğlumuz, Yarın Diye Bir Şey Yoktur, İki Uyku Arasında, Hikâyeler: Öykü
  • Siyah Kehribar, Küçük Ağa, İbişin Rüyası, Firavun İmanı, Dönemeçte, Gençliğim Eyvah, Osmancık: Roman
  • Ayakta Durmak İstiyorum, Dört Yumruk, Üç Oyun, Sahibini Arayan Madalya, Güneş ve Aslan: Oyun

 

SÂMİHA AYVERDİ (1905-1993)

  • Yapıtlarında özellikle geçmiş-şimdi çatışması, Batılılaşma ile birlikte meydana gelen değişimin aileyi olumsuz etkilemesi bireyin iç dünyasından hareketle verilir.
  • İnsanı anlatırken özellikle onun yücelerek ilahi aşka yönelmesi ve insan-ı kâmil olması üzerinde durur.
  • Geçmişe duyduğu özlemi en iyi yansıtan romanı İbrahim Efendi Konağıdır.
  • Rıfailik tarikatının önderi Kenan Rıfai’nin en önemli öğrencisidir. Tarikatı hümanist bir yaklaşıma taşıması ile tanınır.

 Eserler

  • Aşk Bu İmiş, Batmayan Gün, Mabette Bir Gece, Ateş Ağacı, Yaşayan Ölü, İnsan ve Şeytan, Son Menzil, Yolcu Nereye Gidiyorsun, İbrahim Efendi Konağı, Bir Dünyadan Bir Dünyaya, Bağ Bozumu: Roman

 

MUSTAFA KUTLU (1947-…)

  • İlk öykülerinde romantik bir Anadoluculuk göze çarpar.
  • Daha sonraki öykülerinde ise sanayileşmenin ve modern yaşamın getirdiği para hırsı, zengin olma arzusu, tüketim çılgınlığı gibi sorunlara eğilmiştir.
  • Dinî bir yorumla aktardığı öykülerine Türk kültürüne ait duyarlıkları yansıtmıştır.
  • Kıssa geleneğine dayanan öyküler de kaleme almıştır.

 Eserler

  • Ortadaki Adam, Gönül İşi, Yokuşa Akan Sular, Yoksulluk İçimizde, Bu Böyledir, Sır, Hüzün ve Tesadüf, Uzun Hikâye, Tufandan Önce, Mavi Kuş, Chef, Menekşeli Mektup, Rüzgârlı Pazar, Kapıları Açmak, Huzursuz Bacak, Tahir Sami Bey’in Özel Hayatı: Öykü
  • Şehir Mektupları, Akasya ve Mandolin, Yoksulluk Kitabı: Deneme

ZEYYAT SELİMOĞLU (1922-…)

  • Öykülerinde genellikle Karadenizli denizcilerin sorunlarını anlatmış ve yer yer psikolojik çözümlemelere girmiştir.
  • Tek romanı Tutkunun Köşelerinde sınıf atlama ve zenginleşme idealini konu edinmiştir.

 Eserler

  • Kavganın Sonu ve Başı, Direğin Tepesinde Bir Adam, Koca Denizde İki Nokta, Karaya Vurdu Deniz, Gemi Adamları, Denizlerin İstanbul: Öykü
  • Tutkunun Köşeleri: Roman

 

SELİM İLERİ (1949-…)

  • Roman ve öykülerinde bireyin zengin iç dünyasını başarıyla yansıtmış, ilk yapıtlarında bireyler arasındaki iletişimsizlikleri de ön plana çıkarmıştır.
  • İlk öykü kitabı Cumartesi Yalnızlığında sınırlı ilişkiler içinde sıkışan insanların yaşamlarını anlatmıştır.
  • Her Gece Bodrum romanıyla büyük başarı kazanmıştır. İç konuşma tekniğini kullandığı bu romanda, bunalıma düşen aydınların arayışlarını ve çıkmazlarını ele aldı.

 Eserler

  • Cumartesi Yalnızlığı, Pastırma Yazı, Dostlukların Son Günü, Bir Denizin Eteklerinde, Eski Defterde Solmuş Çiçekler, Son Yaz Akşamı: Öykü
  • Destan Gönüller, Her Gece Bodrum, Cehennem Kraliçesi, Bir Akşam Alacası, Yaşarken ve Ölürken, Ölünceye Kadar Seninim, Mavi Kanatlarınla Yalnız Benim Olsaydın, Yalancı Şafak, Saz Caz Düğün Varyete, Hayal ve Istırap, Solmaz Hanım, Kimsesiz Okurlar İçin: Roman
  • Sepya Mürekkebiyle Yazıldı, Perisi kaçmış Yazılar, İstanbul Yalnızlığı, O Yakamoz Söner, Kamelyasız Kadınlar, Seni Çok Özledim: Deneme

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.