Fiiller/Fiilimsiler/Fiilde Çatı

Dilek (Tasarlama) Kipleri

Dilek Kipleri:Zaman anlamı taşımayan kiplerdir. Bu kiplerle çekimlenen fiiller, bir tasarı halinde olduğundan zaman kavramı taşımaz.

 

1) İstek Kipi (-e, -a)

Cümleye istek, dilek, temenni anlamı katar.

 

KİŞİ                                 FİİL ÇEKİMİ                 OLUMSUZU

1. tekil     (ben)             gezeyim                      gezmeyeyim

2. tekil     (sen)             gezesin                        gezmeyesin

3. tekil     (o)                 geze                             gezmeye

4. çoğul    (biz)             gezelim                        gezmeyelim

5. çoğul     (siz)             gezesiniz                     gezmeyesiniz

6. çoğul     (onlar)        gezeler                        gezmeyeler

 

2) Dilek-Koşul Kipi (-se, -sa)

Cümleye genellikle şart veya dilek anlamı katar.

KİŞİ                                 FİİL ÇEKİMİ              OLUMSUZU

1. tekil     (ben)             gezsem                     gezmesem

2. tekil     (sen)             gezsen                       gezmesen

3. tekil     (o)                 gezse                          gezmese

4. çoğul    (biz)             gezsek                        gezmesek  

5. çoğul     (siz)             gezseniz                    gezmeseniz

6. çoğul     (onlar)        gezseler                    gezmeseler  

 

3) Gereklilik Kipi (-meli, -malı)

Eylemin yapılmasının gerekli, zorunlu olduğunu ifade eder.

KİŞİ                                 FİİL ÇEKİMİ                 OLUMSUZU

1. tekil     (ben)             gezmeliyim                gezmemeliyim

2. tekil     (sen)             gezmelisin                  gezmemelisin

3. tekil     (o)                 gezmeli                       gezmemeli

4. çoğul    (biz)             gezmeliyiz                  gezmemeliyiz

5. çoğul     (siz)             gezmelisiniz               gezmemelisiniz

6. çoğul     (onlar)        gezmeliler                  gezmemeliler    

 

4) Emir Kipi (-)

Eylemin yapılması gerektiğini buyruk şeklinde bildirir.

KİŞİ                                 FİİL ÇEKİMİ                 OLUMSUZU

1. tekil     (ben)            ———-                        ———-

2. tekil     (sen)             gez                               gezme

3. tekil     (o)                 gezsin                          gezmesin

4. çoğul    (biz)             ———-                        ———- 

5. çoğul     (siz)             gezin/geziniz             gezmeyin/gezmeyiniz

6. çoğul     (onlar)        gezsinler                     gezmesinler    

 

UYARI!

  • Haber (bildirme) kiplerinde zaman anlamı vardır.
  • Dilek (tasarlama) kiplerinde ise zaman anlamı yoktur. Genellikle tasarı ve niyet anlamı vardır.

 

Eylemler anlam bakımından üç gruba ayrılır:

 

1) İş (Kılış) Eylemleri

Yapılan işten etkilenen bir nesnenin bulunduğu eylemlerdir.

Garson çayı müşteriye uzattı.

 

2) Durum Eylemleri

Yapılan işten etkilenen bir nesnenin bulunmadığı eylemlerdir.

Yorgun ihtiyar, yatağa uzandı.

 

3) Oluş Eylemleri

Zamanla meydana gelen değişmeyi gösteren eylemlerdir. Bu eylemlerde, eylem genellikle kendiliğinden gerçekleşir.

Sarmaşığın boyu bayağı uzadı.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.