Cumhuriyet Edebiyatı, Milli Edebiyat, Yazarlar ve Eserleri

Halide Edip Adıvar – Hayatı ve Eserleri

 

HALİDE EDİP ADIVAR

  • İstanbul’da doğan ve      iyi bir üniversite eğitimi alan yazar, İs­tanbul Üniversitesi’nde Batı      edebiyatı profesörüdür.
  • 1919      yılında İstanbul’un işgal edilmesini protesto etmek üzere düzenlenen      Sultanahmet mitingindeki ateşli ve milliyetçi nutuklar, yüzünden hakkında      soruşturma açılınca Anadolu’ya geçer ve Milli Müca­dele hareketine      katılır.
  • Cumhuriyet’in ilanından      sonra eşi Adnan Adıvar’ın hükümet­le anlaşmazlığa düşmesi üzerine, 1926      yılında Türkiye’den ayrı­lır ve Avrupa’ya yerleşir.
  • İlk zamanlar İngiliz edebiyatının etkisinde romanlar yazmış, bu romanlarında aşkı işlemiş, kadın psikolojisi üzerinde durmuştur.
  • İlk romanları Seviye Talip ve Handan; ilk öykü kitabı Harap Mabetler, edebiyat çevrelerinde büyük bir ilgiyle karşılanmıştır.
  • Sonraları Türkçülük akımını benimsemiş, romanlarında Kurtuluş Savaşı’nı işlemiştir.
  • Gözlem, betimleme ve tahvillerde başarılıdır.
  • Ünlü Sultanahmet Mitingi ile halkı coşturmuş, Milli Mücadelenin içinde bizzat rol almıştır.
  • Romanlarında kahramanlar, genellikle üstün özelliklere sahip kadınlardır.
  • Mor      Salkımlı Ev, Türk’ün Ateşle imti­hanı, Sinekli Bakkal gibi eserlerini, yurt dışında      yaşadığı bu yıl­larda yazmıştır.
  • Halide Edip Adıvar,      romancılıktaki ününü, karakter yaratma­daki başarısıyla elde etmiştir.
  • Halide Edip Adıvar’ın      romanlarındaki kişi ve çevre tasvirle­rinde realizmin etkileri görülürken      doğa tasvirlerinin genellikle sübjektif olduğu dikkat çeker.
  • Yazarın      üslûbunun özensiz bir ya­pısı vardır; Arapça-Farsça tamlamalardan kaçınır,      konuşma dili­ne bağlı kalmaya çalışır.
  • Milli Edebiyat Dönemi      romanlarında, özellikle Halide Edip Adıvar’ın eserlerindeki kahramanların      halkın kalıplaşmış düşün­celerine, dine ve geleneğe bağlı olmadıkları      görülür.
  • Yazarın      eserlerinde bu tarz kahramanlara yer vermemesinin nedeni; ak­la ve bilime      dayalı pozitivist düşüncenin okuyucunun zihniyetine yerleşmesi isteğidir.
  • Halide Edip Adıvar,      Handan adlı romanında, sosyal düşün­ceyle insan psikolojisini karşı      karşıya getirerek Doğu-Batı karşı­laştırmasına yeni ve olumlu insanı arar.      Bu, Milli Edebiyat Döne­mi nesrinin ortak özelliğidir.
  • “Ateşten      Gömlek” adlı eseri ise,      Milli Mücadele hareketinin bir destanı gibidir.
  • “Vurun Kahpe­ye      “de de      Anadolu’ya giden realist bir öğretmeni ve yaşadıkları anlatılır. Bu      romanda İstanbul aydınının Anadolu’ya yönelişi var­dır.
  • “Sinekli      Bakkal” adlı romanda ise      geleneksel halk unsurla­rını (Karagöz ve orta oyunu) modern hayatla      (piyano) birleştirir. Böylece Doğu-Batı kültürünü karşılaştıran yazar,      yeni ortak de­ğerler elde eder ve elde ettiği bu yeni değerlerin hem      ulusal hem de evrensel değerler olduklarını düşünür.
  • Halide Edip, Balkan Savaşları’na kadar ka­dınları      ve bireysel konulan ele alır.
  • Milli Mücadele      hareketiyle birlikte Batıya olan inancını kaybeden yazar, psikolojik      karakter romanlarından vazgeçerek töre romanları yazmaya başlar.

 

ESERLERİ

Romanları:

  • Raik’in Annesi
  • Seviye Talip
  • Handan
  • Yeni Turan
  • Son Eseri
  • Mev’ud Hüküm
  • Ateşten Gömlek
  • Kalp Ağrısı
  • Vurun Kahpeye
  • Zeyno’nun Oğlu
  • Sinekli Bakkal
  • Yol Palas Cinayeti
  • Tatarcık
  • Sonsuz Panayır
  • Döner Ayna
  • Akile Hanım Sokağı
  • Sevda Sokağı
  • Çaresiz
  • Hayat Parçaları

 

Romanları Hakkında Önemli Notlar:

  • Sinekli Bakkal’da, halk, aydınlar ve saray çevresi gibi 2. Abdülhamit döneminin farklı toplum kesimleri, Doğu’nun değerinin karşısında Batı’nın durumu;
  • Ateşten Gömlek, Vurun Kahpeye’de, Kurtuluş Savaşı;
  • Tatarcık’ta, İmparatorluk ‘tan Cumhuriyet devrine geçişte, eski – yeni çatışmasında yeninin zaferi;
  • Handan, Seviye Talip’te, aşk konusunun yanında, İdeal Cumhuriyet kadını tiplemesi;
  • Yeni Turan’da, idealist bir partinin program ve çalışmalarının yanında, yeni bir Türkiye’nin hangi sağlam temellere oturtulması gerektiği anlatılır.

ÖYKÜLERİ

  • Harab Mabetler
  • Dağa Çıkan Kurt
  • İzmir’den Bursa’ya
  • Kubbede Kalan Hoş Seda

ANILARI

  • Mor Salkımlı Ev
  • Türk’ün Ateşle İmtihanı 

TİYATROLARI

  • Kenan Çobanları
  • Maske ve Ruh

İNCELEME YAZILARI

  • İngiliz Edebiyatı Tarihi
  • Üniversite Kafası ve Tenkit
  • Hindistan’ın İçyüzü
  • Türkiye’de Şark, Garp ve Amerika Tesirleri