Cumhuriyet Edebiyatı

İkinci Yeni Sonrası Toplumcu Şiir (1960–1980)

 

Tarihsel gelişim açısından Türk edebiyatı 1960’tan sonra yeni bir döneme girer. 1960–1980 yıllarıyla sınırlanan bu dönemin özelliği çok seslilik ve çok boyutluluktur. 1960 yılından sonra İkinci Yeni şiiri kendi içinde biçimsel aşırılıklardan arınarak yeni imgelere, dize işçiliğine dayanan şiirci bir yapı kurmayı amaçlayan arayışlarla gelişimini sürdürdü. Bu yıllarda yeniden gündeme gelen toplumcu şiir geçilen bütün deneyleri özümseyerek yeni bir gelişim sürecine girdi.

1960 sonrasında yetişen ve İkinci Yeni Şiir Akımı etiketinde şiirler yazan gençlerin toplumcu şiire yönelişi de bu yıllardadır.İsmet Özel ve Ataol Behramoğlu’nun şiirleri bu yoldaki önemli örneklerdendir.

1960 kuşağı şairlerinden İsmet Özel, İkinci Yeni deneylerinden yararlanarak, taze buluşları yoğun söyleyişleri ve mistik bir hava yaratma ustalığıyla dikkat çekti. İkinci Yeni şiirini en iyi özümlemiş, kendi sesini en çabuk bulan şairlerden biriydi. Yabancılık ve başkaldırı İsmet Özel şiirinin iki izleğini oluşturur. İsmetÖzel, İkinci Yeni şiir’den toplumcu şiire ve İslami dünya görüşüne bağlanırken kendisi olabilen usta işi bir şiir geliştirmiştir.

Ataol Behramoğlu da yayımladığı kitaplarıyla kuşağının önde gelen şairlerinden oldu. Yazdıklarında yaşamın her anı, her görüntüsü şiire bütünüyle girdi.

Dünyayı algılamayı şiirinin ekseni yapan Süreyya Berfe doğal, yalın şiirin hep kendi kalmasını bilmiş şairlerindendir. Onun şiiri şiir olamayacağını sandığımız yalın malzemeden oluşur. Dünya ile şiir arasında bıçak sırtı bir dengenin kurulduğu bir şiir dünyası vardır. Süreyya Berfe’nin şiirleri güçlü bir ironi taşır.

Bu dönem toplumcu şiirin sesinde, ritminde, ahenginde İkinci Yeni olarak bilinen şiirden farklılaşma gözlemlenir. Şiir dili ve söyleyişinde aşırılıklardan kaçınılarak uzak çağrışımlara yer verildi. Açık bir anlatıma yönelindi. Geleneksel söyleyişten yararlanmaya çalışıldı.

Bu dönem şairleri kendilerini toplumun sözcüsü kabul etmişlerdir. Şiirlerini ideolojik bir çizgiye çekmişler, yalnızlık, bunalım, sıkıntı yerine, geleceğe inanç, direnme, ümit gibi temalar etrafında şiirlerini kaleme almışlardır. Şiirler sloganlaşmış, o dönem şairleri arasında hapse girme bir ayrıcalık halini almıştır. Evrensel sorunlar karşısında şiiri bir araç olarak görmüşler, mücadelede toplumun sözcülüğünü yapmış ve yerleşik düzene başkaldırmışlardır.

 

Toplumcu Şiirde Öne Çıkan Temalar 

  • İkinci Yeni şiirinin fazlaca işlediği bunalım, yalnızlık ve sıkıntının yerini ümit, geleceğe inanç ve hayatın zorluklarına direnme isteği gibi temalar aldı…
  • 1970–1980 yılları arasında şiirde slogan öne çıktı.
  • 1950’den 1980’e uzanan dönemde Metin Eloğlu, Özdemir Asaf, Can Yücel, Gülten Akın, Hasan Hüseyin, Ahmet Oktay, Hilmi Yavuz,  İlhan Demiraslan, Refik Durbaş, Cahit Zarifoğlu, Metin Altıok,  İsmet Özel,  Süreyya Berfe, Ataol Behramoğlu  gibi  şairleri sayabiliriz.

ÖZELLİKLERİ

  • Sanata, estetik kaygılardan çok, ideolojik ve düşünsel işlev doğrultusunda yaklaşılmıştır.
  • Yerleşik düzen eleştirilmiş; sınıf anlayışı, halk ve işçi sınıfı, kadın, kadın hakları, kentleşme, kentleşme sorunları temaları işlenmiştir.
  • İnsana ve doğaya yer verilmiş, diyalektiğe (gerçekçiliği ve onun çelişmelerini incelemeye yarayan ve bu çelişmeleri aşmayı sağlayan yolları aramayı öngören akıl yürütme yöntemi) girilmiştir.
  • Şiir dili ve söyleyişinde aşırılıklardan kaçınılarak uzak çağrışımlara yer verilmemiş; açık bir anlatıma yönelinmiştir.
  • Geleneksel söyleyişten yararlanılmaya çalışılmıştır.

 

TEMSİLCİLERİ

  • İsmet Özel
  • Ataol Behramoğlu
  • Süreyya Berfe
  • Nihat Behram
  • Refik Durbaş
  • Ahmet Oktay

 

İSMET ÖZEL (1944-…)

  • İkinci Yeni doğrultusundaki ilk şiirlerinde özgün duyarlılığı, gözü pek ve yeni imge evreniyle göze çarpan şair, Evet İsyanda topladığı şiirleriyle 1960 sonrası toplumcu şiirimizin en ilginç ve seçkin adı olarak belirmiştir.
  • Ataol Behramoğlu’yla birlikte Halkın Dostları dergisini çıkarmıştır. Savunduğu sosyalist düşünce çizgisinden 1970’lerde uzaklaşarak İslâmi düşünceye yönelmiştir.

 Eserleri

  • Geceleyin Bir Koşu, Evet İsyan, Cinayetler Kitabı, Celladıma Gülümserken, Erbain: Şiir

 

ATAOL BEHRAMOĞLU (1942-…)

  • Şiirlerinde işçi sınıfının, siyasi mücadele içindeki insanların sosyal sıkıntılarını, duygularını, umutlarını anlatmıştır.
  • 60’lı yılların toplumcu şiirinin öncü yapıtları arasında sayılan Bir Gün Mutlaka da, şairin toplumcu dünya görüşünün yansımalarını görmek mümkündür.

 Eserleri

  • Bir Ermeni General, Bir Gün Mutlaka, Kuşatmada, Türkiye Üzgün Yurdum Güzel Yurdum, Eski Nisan, Bebeklerin Ulusu Yok, Yaşadıklarımdan Öğrendiğim Bir Şey Var: Şiir

 

SÜREYYA BERFE (1943-…)

  • İlk şiirlerinde İkinci Yeni akımının etkisinde kalarak, soyutlamalara başvurmuştur.
  • Daha sonraki şiirlerinde, halk şiirinin olanaklarından yararlanarak gerçekçi temaları, sağlam gözlemlerle, sıcak ve içtenlikli bir hava içinde vermeyi başardı.

 Eserleri

  • Gün Ola, Savrulan, Nâbiga, Hayat ile Şiir, Ufkun Dışında, Şiir Çalışmaları, Seni Seviyorum, Folklor Söyledi Ben Yazdım, Seferis ile Üvez: Şiir

 

REFİK DURBAŞ (1944-…)

  • İkinci Yeni çizgisinde başladığı şiir yaşamı, zamanla toplumcu yönelim kazanmıştır.
  • Çarşıların, işçi kızların, Pazar yerlerinin, çay evlerinin dünyasını yansıtan şair olarak tanınmıştır.

 Eserleri

  • Kuş Tufanı, Hücremde Ayışığı, Çaylar Şirketten, Denizler Sincabı, Kırmızı Kanatlı Kartal, Nereye Uçar Gökyüzü, Geçti mi Geçen Günler, Menzil, Tilki Tilki Saat Kaç, Düşler Şairi, İstanbul Hatırası: Şiir

 

NİHAT BEHRAM (1946-…)

  • İlk şiirlerini İsmet Özel, Ataol Behramoğlu ile İkinci Yeni akımı etkisinde yazmıştır.
  • İlk kitabından itibaren yüksek ve etkili sesi, yaşama duyarlı tavrıyla acılı bir lirizm, doğa betimlemelerindeki titizliğiyle dikkat çekmiştir.

 Eserleri

  • Hayatımız Üstüne Şiirler, Fırtınayla Borayla Denenmiş Arkadaşlıklar, Dövüşe Dövüşe Yürünecek, Hayatı Tutuşturan Acılar: Şiir

 

AHMET OKTAY (1933-…)

  • 1950’li yıllarda Mavi Hareketi içinde yer almış ve Mavi dergisindeki yazıları ve şiirleriyle etkin bir rol oynamıştır.
  • 1960’lardan sonra toplumcu gerçekçi bir yaklaşımla İkinci Yeni’ye doğru yönelmiştir.

 Eserleri

  • Gölgeleri Kullanmak, Sürdürülen Bir Şarkının Tarihi, Kara Bir Zamana Alınlık, Yol Üstündeki Semender, Ağıtlar ve Övgüler, Bir Sanrı İçin Gece Müziği, Gözüm Seğirdi Vakitten, Söz Acıda Sınandı, Hayalete Övgü: Şiir

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.