Cumhuriyet Edebiyatı

Toplumcu Gerçekçi Eserler

Özellikle Anadolu köy ve kasabalarının sorunlarını anlatan toplumcu gerçekçi roman ve öykü, 1930’ların sonunda alanını genişletmiştir. 1940’lı yıllardan itibaren romanda gerçekçiliğin bir uzantısı olarak değerlendirilen köye yöneliş başlamıştır. Realizm ve natüralizm akımlarının etkisinde kalan toplumcu gerçekçi yazarlar yapıtlarını konuşa diliyle yazmış, kahramanlarını bölgesel ağızlara göre konuşturmuş, güçlü betimlemeler yapmışlardır. Yazarlar özellikle köylerdeki toprak kavgaları, ağa-köylü, zengin-fakir, güçlü-güçsüz, öğreten-imam çatışması, köyden kente göç ve sonuçları, dar gelirlinin sorunları ve geçim mücadelesi gibi konuları işlemişlerdir. Öğretmenlik yıllarındaki gözlemlerini Bizim Köy adlı bir kitapta yayımlayarak büyük yankı uyandıran Mahmut Makal, bizde “Köy Edebiyatı” akımını başlatan yazar olarak tanınmıştır.

Sabahattin Ali, Sadri Ertem, Ebubekir Hazım Tepeyran, Samim Kocagöz, Mahmut Makal, Kemal Bilbaşar, Orhan Kemal, Kemal Tahir, Yaşar Kemal, Fakir Baykurt, Aziz Nesin, Rıfat Ilgaz, Dursun Akçam, Muzaffer İzgü, Necati Cumalı, Abbas Sayar bu anlayışta yapıtlar vermişlerdir.

SABAHATTİN ALİ (1907-1948)

  • Yapıtlarında, Anadolu köy kasaba hayatından aldığı acıklı konuları gerçekçi bir anlayışla işlemiştir.
  • Ezilen insanların acılarını, sömürülmelerini dile getirmiş, aydınlar ve kentlilerin Anadolu insanına karşı takındıkları küçümseyici tavrı eleştirmiştir.
  • Köy ve kasaba perspektifinde Anadolu insanının düşünüş ve yaşayış tarzlarını anlattığı Kuyucaklı Yusuf romanı, gerçekçi Türk romanının en özgün örneklerinden biridir.

Eserler

  • Dağlar ve Rüzgâr: Şiir
  • Değiren, Kağnı, Ses, Yeni Dünya, Sırça Köşk: Öykü
  • Kuyucaklı Yusuf, İçimizdeki Şeytan, Kürk Mantolu Madonna: Roman

NECATİ CUMALI (1921-2001)

  • Yapıtlarında Anadolu ve özellikle Ege yöresindeki köy ve kasabalarda yaşayanların sorunlarını işledi.
  • Köylünün doğa ile savaşını, konuşma dilinin doğallığından yararlanarak ortaya koydu.

Eserler

  • Kızılçullu Yolu, Harbe Gidenin Şarkısı, Mayıs Ayı Notları, Güzel Aydınlık, Yağmurlu Deniz: Şiir
  • Susuz Yaz, Yalnız Kadın, Değişik Gözle, Ay Büyürken Uyuyamam: Öykü
  • Tütün Zamanı, Acı Tütün, Aşk da Gezer: Roman
  • Boş Beşik, Ezik Otlar, Vur Emri, Susuz Yaz, Tehlikeli Güvercin: Oyun

YAŞAR KEMAL (1922-…)

  • Toplumcu gerçekçi yazarlarımızdandır.
  • Çukurova’nın geniş biçimde makineleşmeye açılması ve verimli topraklar üzerinde ağalar arasındaki rant savaşının kızışması, bunun yoksul Çukurova köylüsü üzerindeki sonuçları romanlarının ilk evresinin ana temasını oluşturmuştur.
  • Kurduğu imge ve mitoloji evreni, benzetmeler, betimlemeler, doğanın tüm yönleriyle anlatımı, kullandığı dil, yerel sözcükler ve deyimler, atasözleri, yakarışlar onun anlatımını canlı ve etkileyici kılan özelliklerdir.
  • Destanlardan, ağıtlardan, halk öykülerinden, masallardan, türkülerden ve çağdaş roman tekniklerinden yararlanmıştır.

Eserler

  • Sarı Sıcak: Öykü
  • İnce Memed, Teneke, Orta Direk, Yer Bakır Gök Demir, Deniz Küstü, Kale Kapısı, Ölmez Otu, Demirciler Çarşısı Cinayeti, Yusufçuk Yusuf, Akçasazın Ağaları: Roman
  •  Üç Anadolu Efsanesi, Ağrı Dağı Efsanesi, Binboğalar Efsanesi: Destansı Roman

 

KEMAL TAHİR (1910-1971)

  • Toplumcu gerçekçi yazarlarımızdandır.
  • Yapıtlarının konularını Çankırı, Çorum dolaylarından, cezaevi yaşantılarından, Kurtuluş Savaşı’ndan, eşkıya menkıbelerinden almıştır.
  • Yapıtlarında törelere bağlı, kökü geçmişlerde köy düzeni ve sorunlarını incelemiş ve eleştirmiştir.
  • Yerli dekor ve renkleri ustalıkla kullanarak gerçek bir Anadolu romanı oluşturmuştur.

Eserler

  • Yorgun Savaşı, Devlet Ana, Sağırdere, Esir Şehrin İnsanları, Yol Ayrımı, Rahmet Yolları Kesti, Kurt Kanunu, Köyün Kamburu, Yediçınar Yaylası: Roman
  • Göl İnsanları: Öykü

ORHAN KEMAL (1914-1970)

  • Toplumcu gerçekçi yazarlarımızdandır.
  • Yapıtlarında köyden kente göç eden mutsuz, yoksul insanları, ezilen köylüleri, toprak ağalarını, işçileri, kenar mahallelerin acılarını kısa, etkileyici ve gerçekçi bir biçimde anlatır.
  • İlk romanı olan Baba Evinde çocukluk yıllarını, Avâre Yıllarda gençliğini anlatmıştır.

Eserler

  • Ekmek Kavgası, Sarhoşlar, Çamaşırcının Kızı, Grev, Arka Sokak, Kardeş Payı, Önce Ekmek, 72.Koğuş: Öykü
  • Baba Evi, Avâre Yıllar, Murtaza, Bereketli Topraklar Üzerinde, Suçlu, Devlet Kuşu, Hanımın Çiftliği, Eskici ve Oğulları, Gurbet Kuşları: Roman
  • Nazım Hikmet’le Üç Buçuk Yıl: Anı

 

SADRİ ERTEM (1900-1943)

  • Eleştirel gerçekçilik akımının önde gelen yazarlarındandır.
  • Yapıtlarında işçilerin yaşamlarını, sömürülmelerini, kapitalizmin rekabetçi döneminin üretim ilişkilerini, bunun sonucunda küçük üreticinin zor duruma düşmesi gibi konuları işlemiştir.

Eserler

  • Çıkrıklar Durunca, ir Varmış Bir Yokmuş, Düşkünler, Yol Arkadaşları: Roman
  • Silindir Şapka Giyen Köylü, Bacayı İndir Bacayı Kaldır, Korku, Bay Virgül, Bir Şehrin Ruhu: Öykü

 

ABBAS SAYAR (1923-1999)

  • Romanlarında Türk köylüsünün nasıl yaşadığını bilmek, öğrenmek ve yaşam koşullarını değiştirmek gerektiğini aydınlara ve politikacılara haykırmıştır.
  • İlk romanı Yılkı Atında yılkıya bırakılan bir atın doğadaki yaşam savaşını, arka planda köy halkının yoksulluğunu ve çaresizliğini anlatmıştır.

Eserler

  • Yılkı Atı, El Eli Yur El de Yüzü, Çelo, Can Şenliği, Dikbayır, Tarlabaşı Salkım Saçak: Roman
  • Yorganımı Sıkı Sar: Öykü

 

TALİP APAYDIN (1926-…)

  • Köy edebiyatı akımının temsilcileri arasında yer almıştır. Öykü ve romanlarında doğa betimlemeleri ve insan ilişkilerini tüm doğallığı ile yansıtmıştır.

Eserler

  • Sarı Traktör, Yarbükü, Emmioğlu, Yoz Duvar, Tütün Yorgunu, Ortakçının Oğlu (Ortakçılar), Define, Toz Duman İçinde, Vatan Dediler: Roman
  • Ateş Düşünce, Öte Yakadaki Cennet, Duvar Yazıları, Hendekbaşı, Hem Uzak Hem Yakın: Öykü

 

FAKİR BAYKURT (1929-1999)

  • Basit, kolay okunur tasvirlerle Türk insanını karikatürize etmiş, mübalağalı anlatımlara yer vermiştir. Köy yaşamını anlattığı ve tamamen köylü ağzıyla yazdığı Yılanların Öcü adlı romanından sonra, roman yazmaya yönelmiştir.

Eserler

  • Yılanların Öcü, Onuncu Köy, Irazca’nın Dirliği, Kaplumbağalar, Tırpan, Köy Göçüren, Karaahmet Destanı, Yüksek Fırınlar, Koca Ren: Roman
  • Efendilik Savaşı, Karın Ağrısı, Anadolu Garajı, On Binlerce Kağnı, Sınırdaki Ölü, Barış Çöreği, Gece Vardiyası, Duisburg Treni: Öykü

 

MUZAFFER İZGÜ (1933-…)

  • Yapıtlarında mizah öğelerinden faydalanarak, toplumun aksayan yönlerini dile getirmiştir.
  • Kişilerini halkın konuştuğu gibi konuşturmuştur. Taşlama ve yergi arası bir anlatımla işlediği öyküleri düşündürücü olduğu kadar, güldürücü öğeler de taşır.

Eserler

  • Gecekondu, İlyas Efendi, Halo Dayı, Kasabanın Yarısı, Zıkkımın Kökü: Roman
  • İnsaniyettin, Kara Düzen, Reçetesi Peçete, Gön, Utanmıyorum Üşüyorum, Her Devrin İti: Oyun
  • Bando Takımı, Donumdaki Para, Deliye Her Gün Bayram, Sen Kim Hovardalık Kim?, Her Eve Bir Karakol, Dayak Birincisi, Devlet Babanın Tonton Çocuğu, Çanak Çömlek Patladı, Üç Halka Yirmibeş, Ortadireği Yıkan Ayı, İşte Mühür İşte Sen, Devletin Malı Deniz, Azrail Nasıl Rüşvet Yedi, Siz Bilirsiniz Paşam: Öykü-Mizah
  • Ekmek Parası, Bülbül Düdük, Çizmeli Osman, Pazar Kuşları, Uçtu Uçtu Ali Uçtu, Yumurtadan Çıkan Öğretmen, Güldüren Uçurtma: Çocuk kitabı

 

SAMİM KOCAGÖZ (1916-1993)

  • Güçlü gözlemlerine dayanarak köy ve kasaba insanlarının sorunlarını, günlük yaşamlarını ve duygularını yalın bir dil ve gerçekçi tutumla yansıtmıştır.
  • Kurtuluş Savaşı’mızı destansı bir dille anlattığı Kalpaklılar ve Doludizgin, tanınmış romanlarıdır.

Eserler

  • Telli Kavak, Sığınak, Cihan Şoförü, Ahmet’in Kuzuları, Yolun Üstündeki Kaya, Yağmurdaki Kız, Alandaki Delikanlı: Öykü
  • İkinci Dünya, Bir Şehrin İki Kapısı, Yılan Hikâyesi, Onbinlerin Dönüşü, Kalpaklılar, Doludizgin, Bir Karış Toprak, Bir Çift Öküz, Eski Toprak: Roman

 

KEMAL BİLBAŞAR (1910-1983)

  • Edebiyatımızda Anadolu kasabalarının ruhunu yansıtan öyküleri ve destansı romanlarıyla tanınmıştır.
  • Olayları daha çok Batı Anadolu’da geçer. Refik Halit ile başlayan memleket hikâyeciliğini devam ettirmiştir.

Eserler

  • Anadolu’dan Hikâyeler, Cevizli Bahçe, Pazarlık, Pembe Kurt, Köyden Kentten Üç Buutlu Hikâyeler, Irgatların Öfkesi: Öykü
  • Denizin Çağırısı, Ay Tutulduğu Gece, Cemo, Memo, Yeşil Gölge, Yonca Kız, Başka Olur Ağaların Düğünü, Kölelik Dönemeci, Zühre Ninem: Roman

 

DURSUN AKÇAM (1930-2003)

  • Daha çok kırsal alana ilişkin gözlemlerini mizahi bir anlatımla öyküleştirmiştir.

Eserler

  • Maral, Ölü Ekmeği, Taş Çorbası, Köyden İndim Şehire, Kafkas Kızı: Öykü
  • Kanlı Dere’nin Kurtları: Roman

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.